Een bedrijf dat een dominante economische machtspositie heeft op een markt mag deze niet misbruiken. Misbruik kan bijvoorbeeld bestaan uit het buitensluiten van concurrenten, het hanteren van extreem hoge of juist kunstmatig lage prijzen, of het ongelijk behandelen van afnemers. Herkent u deze signalen? Meld het bij de AFTA.
Misbruik van economische machtspositie
Misbruik van een economische machtspositie
Een onderneming met een economische machtspositie heeft zoveel invloed op de markt dat zij zich (grotendeels) onafhankelijk kan gedragen van haar
concurrenten, leveranciers, afnemers of eindgebruikers. Dat kan leiden tot oneerlijke concurrentie en schade voor andere bedrijven of consumenten.
Daarom is het misbruik maken van zo’n machtspositie verboden volgens de Mededingingsverordening. Het hebben van een machtspositie is op zichzelf niet verboden.
Wanneer is er sprake van een economische machtspositie?
Een onderneming heeft een economische machtspositie als zij zo’n sterke positie heeft op een bepaalde markt dat zij zich onafhankelijk kan gedragen van andere
marktspelers. De AFTA beoordeelt dit in twee stappen:
1. Afbakening van de relevante markt
Als eerste stap moet worden vastgesteld om welke markt het gaat. Een markt is het geheel van vraag en aanbod van producten of diensten. Kopers en verkopers komen samen om te handelen. In het mededingingsrecht is dit begrip specifieker. Daar spreken we over de relevante markt. Het afbakenen van de relevante markt is belangrijk. Zo weten we welke bedrijven echt met elkaar concurreren en kunnen we beoordelen of er sprake is van te veel macht of afspraken die de concurrentie beperken.
De relevante markt heeft twee onderdelen:
- De relevante productmarkt alle producten of diensten die voor de klant ongeveer hetzelfde doel hebben en elkaar kunnen vervangen.
- De relevante geografische markt het gebied waarin wordt geconcurreerd waarbij de relevante markt ten minste gedeeltelijk in Aruba moet liggen, anders is de Mededingingsverordening niet van toepassing. Bijvoorbeeld: de markt voor autoverzekeringen in Aruba of de markt voor bakkerijproducten in Oranjestad.
2. Beoordelen van de machtspositie
Nadat de relevante markt is bepaald, moet worden gekeken of de betrokken onderneming(en) daarbinnen een economische machtspositie hebben. Daarbij is vooral de marktstructuur belangrijk.
Een hoog marktaandeel (minimaal 60% of meer) kan erop wijzen dat een onderneming een economische machtspositie heeft. Maar ook bij een lager aandeel kan dat zo zijn, afhankelijk van andere factoren zoals hoeveel andere aanbieders er zijn, hoe moeilijk het is voor nieuwe bedrijven om toe te treden of hoe de verhoudingen tussen de spelers op de markt liggen.
Wat is misbruik van een machtspositie?
Het hebben van een economische machtspositie is toegestaan. Maar het misbruik maken van die positie is verboden.
De Mededingingsverordening noemt als voorbeelden van misbruik:
- Oneerlijke prijzen of voorwaarden
Bijvoorbeeld: extreem hoge verkoopprijzen of afspraken die niet eerlijk zijn voor de klant. - Beperking van productie of innovatie
Bijvoorbeeld: expres minder producten maken zodat de prijs hoog blijft. - Klanten ongelijk behandelen
Bijvoorbeeld: verschillende prijzen vragen voor hetzelfde product aan verschillende klanten. - Verplichte combinatie van producten of diensten
Bijvoorbeeld: je moet een extra product kopen dat niets te maken heeft met wat je eigenlijk nodig hebt.
Voorbeeldsituaties van misbruik:
- Een onderneming met een sterke positie op de markt besluit niet meer aan een klant te leveren, zonder dat daar een goede zakelijke reden voor is.
- Twee klanten bestellen hetzelfde product in dezelfde hoeveelheid, maar één krijgt een flinke korting en de ander niet, zonder duidelijke uitleg.
- Een onderneming met veel marktmacht verlaagt tijdelijk extreem zijn prijzen om concurrenten uit de markt te drukken.
Wat kan de AFTA doen bij een economische machtspositie?
De AFTA kan ingrijpen als er sprake is van misbruik van een economische machtspositie. Maar ook als er (nog) geen misbruik is,
kan de AFTA preventieve maatregelen opleggen aan ondernemingen met een economische machtspositie.
Voorbeelden van preventieve verplichtingen:
- Informatie delen met bepaalde partijen;
- Klanten gelijk behandelen in vergelijkbare situaties;
- Producten apart aanbieden (loskoppeling), zodat klanten niet verplicht zijn om een extra product te kopen;
- Boekhouding scheiden voor verschillende diensten of producten;
- Redelijke verzoeken om levering van klanten te accepteren;
- Andere verplichtingen kunnen worden opgelegd via een landsbesluit.
Deze verplichtingen gelden voor maximaal drie jaar. Ze kunnen worden aangepast of verlengd.
In spoedeisende en uitzonderlijke gevallen kan de AFTA ook voorlopige verplichtingen opleggen, voor maximaal zes maanden (eenmalig verlengbaar).
Uitzondering voor publieke diensten
Soms voeren bedrijven economische taken uit in opdracht van de overheid, gericht op het algemeen economisch belang.
Als de mededingingsregels deze publieke taak zouden verhinderen, kan de AFTA op verzoek besluiten dat het verbod op misbruik van een economische machtspositie tijdelijk niet van toepassing is op de uitvoering van de economische taken. Dit is geregeld in artikel 2.7, lid 5 van de Mededingingsverordening.
Strikte voorwaarden:
Deze uitzondering geldt alleen als alle onderstaande voorwaarden zijn voldaan:
- De onderneming voert een economische activiteit uit
Het gaat om commerciële taken, niet om puur sociale diensten of bevoegdheden die alleen de overheid mag uitvoeren. - De onderneming heeft van de overheid een taak gekregen die belangrijk is voor de economie
Bijvoorbeeld: het beheren van een dienst die van algemeen economisch belang is, zoals beschreven in artikel 1.1 van de Mededingingsverordening. - De gedraging is nodig om die publieke taak goed uit te voeren
De onderneming moet kunnen aantonen dat het gedrag essentieel is om de taak te vervullen. - De gedraging is proportioneel
Dit betekent dat het gedrag niet verder mag gaan dan strikt noodzakelijk is, en dat het de concurrentie niet voor een groot deel mag uitschakelen.
Een onderneming moet deze uitzondering zelf aanvragen bij de AFTA.
Wij toetsen of aan alle voorwaarden is voldaan voordat we een beschikking afgeven.
Heeft u een vermoeden van misbruik?
Neem dan contact op met de AFTA. Wij beoordelen signalen zorgvuldig.
