Als bedrijven of ondernemingsverenigingen onderling afspraken maken – zoals prijsafspraken, marktverdeling of klanttoewijzing – die de concurrentie beperken, verhinderen of vervalsen, spreken we van een kartel. Kartels zijn verboden omdat ze schadelijk zijn voor consumenten, andere bedrijven en de economie als geheel.
Hieronder leest u hoe u kartels kunt herkennen en welke afspraken onder het kartelverbod vallen.
Concurrentievervalsing door kartels herkennen
Wat is het kartelverbod?
Het kartelverbod verbiedt afspraken tussen ondernemingen of ondernemingsverenigingen die de concurrentie op de Arubaanse markt merkbaar beperken, verhinderen of vervalsen. Dit geldt voor:
- overeenkomsten tussen ondernemingen;
- besluiten van ondernemersverenigingen;
- onderling afgestemde feitelijke gedragingen.
Het gaat ook om mondelinge, stilzwijgende of informele afspraken, zoals een gentlemen’s agreement. Zelfs als bedrijven hun marktgedrag zonder expliciete afspraak op elkaar afstemmen, kan dit een verboden kartel vormen.
Sommige afspraken zijn in strijd met het kartelverbod en zijn in alle gevallen verboden, ongeacht of ze de concurrentie beperken of niet. Deze gedragingen vallen onder de ‘per se verboden’. De Mededingingsverordening kent de volgende 4 soorten ‘per se verboden’.
Prijsafspraken
Afspraken over verkoopprijzen of andere verkoopvoorwaarden zijn verboden.
In deze situaties kan sprake zijn van prijsafspraken:
- Bedrijven stemmen prijsverhogingen op elkaar af.
- Een branchevereniging adviseert leden over prijzen.
- Concurrenten overleggen over kortingsacties.
Dit soort afspraken leidt tot hogere prijzen en benadeelt consumenten.
Dit soort afspraken worden aangemerkt als ‘per se’ verboden waar geen ontheffing voor mogelijk is.
Marktverdeling
Bedrijven mogen de markt niet onderling verdelen, bijvoorbeeld door afspraken te maken over:
- Welke klanten of regio’s ze bedienen;
- Het doorverwijzen van klanten naar een andere aanbieder;
- Klanten ‘verdelen’ om conflicten te vermijden.
Marktverdeling beperkt keuzevrijheid en concurrentie.
Dit soort afspraken worden aangemerkt als ‘per se’ verboden waar geen ontheffing voor mogelijk is.
Bid-rigging bij aanbestedingen
Bij aanbestedingen kan sprake zijn van bid-rigging: bedrijven mogen niet onderling afspraken maken over wie de opdracht krijgt of afspraken maken om de inschrijfprijzen te bepalen. In deze situaties kan sprake zijn van bid-rigging:
- Offertes zijn vooraf afgestemd of identiek.
- Bedrijven spreken af wie ‘aan de beurt is’.
- Eén of meer bedrijven dienen bewust onaantrekkelijke offertes in.
- Bedrijven verdelen geografisch wie welke opdracht mag binnenhalen.
Dergelijke afspraken verminderen of elimineren de concurrentie en leiden tot hogere kosten voor opdrachtgevers. Bid-rigging is een hardcore afspraak die altijd in strijd is met het kartelverbod.
De meest voorkomende vormen van bid-rigging zijn:
Dit soort afspraken worden aangemerkt als ‘per se’ verboden waar geen ontheffing voor mogelijk is.
Afspraken over productiebeperking
Concurrenten kunnen afspreken om:
- Minder te produceren;
- Productie tijdelijk te stoppen;
- Geen leveringen te doen aan bepaalde klanten.
Hierdoor wordt het aanbod kunstmatig verlaagd en de prijs opgedreven, wat nadelig is voor afnemers en consumenten.
Dit soort afspraken worden aangemerkt als ‘per se’ verboden waar geen ontheffing voor mogelijk is.
Informatie-uitwisseling
Het uitwisselen van concurrentiegevoelige informatie, zoals:
- Toekomstige prijzen of prijsverhogingen;
- Productie- of leveringsstrategieën;
- Klant- of marktgegevens;
kan ook onder het kartelverbod vallen, zeker als het leidt tot afgestemd marktgedrag.
Uitzonderingen op het kartelverbod
Niet alle afspraken tussen bedrijven zijn verboden. Er zijn wettelijke uitzonderingen, maar afspraken die per se verboden zijn, zoals prijsafspraken of marktverdeling, blijven altijd verboden. De volgende uitzonderingen zijn mogelijk:
- Bagatelregeling
Afspraken die onder het kartelverbod vallen zijn toegestaan als het gezamenlijke marktaandeel van de betrokken ondernemingen maximaal 25% is. - Ontheffing aanvragen
Als een afspraak de concurrentie beperkt, maar leidt tot economische of technische voordelen die ook ten goede komen aan consumenten, kunt u ontheffing aanvragen bij de AFTA, behalve als de afspraak valt onder de per se verboden. De ontheffing wordt alleen verleend als aan vier voorwaarden is voldaan.
Neem contact op met de AFTA indien u ontheffing van het kartelverbod wilt aanvragen.
Groepsvrijstelling
Bij landsbesluit kunnen bepaalde categorieën van afspraken collectief worden vrijgesteld. Er zijn momenteel nog geen groepsvrijstellingen van kracht op Aruba.
Specifieke uitzonderingen
- Collectieve arbeidsvoorwaarden
Afspraken over arbeidsvoorwaarden in CAO’s tussen werknemers- en werkgeversorganisaties vallen niet onder het kartelverbod. - Diensten van algemeen economisch belang
Als een onderneming wettelijk is belast met een publieke taak, en een afspraak noodzakelijk is voor het uitvoeren van die taak, kan het zo zijn dat het kartelverbod niet geldt.
Ziet u signalen van kartelafspraken?
Als u vermoedt dat bedrijven verboden afspraken maken, kunt u contact opnemen met de AFTA. Meldingen kunnen anoniem worden gedaan.
Heeft u als onderneming een fout gemaakt en wilt u dit rechtzetten? Neem dan vertrouwelijk contact met ons op voor overleg. Doe uw melding hier.
